Последните 15 дена, како и претходните, фронтот на Вештачката интелигенција експандира – но се чини дека тоа се случува во експрес лонец. Прашањето е: дали човештвото ќе биде доволно мудро да зготви добар ручек, или лонецот ќе експлодира без контрола?

Во овој период, вниманието се насочи кон големите технолошки компании и хиперскалерите (hyperscalers – огромни инфраструктури за пресметување, односно дата-центри и т.н. AI fabs – фабрики за вештачка интелигенција).

Овие објекти се составени од илјадници сервери и стотици илјади GPU-чипови што ги поседуваат компании како NVIDIA, OpenAI, Google, Amazon и Microsoft, и се користат за тренирање модели со милијарди параметри и за одржување глобални ВИ-услуги во реално време.

Во таа „голема трка“, инвестициите достигнуваат историски нивоа и создаваат нова технолошка инфраструктура – еден вид индустриска револуција на 21 век, но во дигитална форма. Еве ги најзначајните пресврти последниве 15 дена:

Што значат овие бројки?

Овие податоци ја илустрираат следната состојба: инфраструктурата – физичките дата-центри, чиповите, енергијата, облак (cloud) обработката – станувааат ограничувачки фактор во „демократизацијата“ или дисперзијата и развојот на ВИ. Тоа значи дека оние кои ги контролираат ресурсите (GPU-чипови, електрична енергија, локации за големи центри) ќе имаат предност.
Истовремено, овие вложувања во инфраструктура (најголем дел во САД) ја потенцираат големата асиметрија помеѓу САД и Европа: додека Европските играчи ја нагласуваат регулативата, безбедноста и доверливоста, САД и некои азиски/заливски центри го забрзуваат темпото со масовни вложувања. Како што веќе напоменавме — дискрепанцата меѓу САД и Европа во финансирањето и типот на вложување би можела да значи: во краток рок САД добиваат предност, но во среден/долг рок, Европа (или регионите што се фокусираат на регулаторна сигурност) имаат можност да се искористи овој претпазлив пристап како превенција од големи потреси, односно добивање ВИ која ќе биде по човечки терк, односно се внимава на вредносното усогласување (Аlignment значи процес со кој вештачката интелигенција се програмира и тренира така што нејзините цели, одлуки и однесување ќе бидат во согласност со човечките потреби, намери и безбедносни стандарди.).

Накратко, оваа дискрепанца меѓу САД и Европа во брзината и обемот на инфраструктурните инвестиции во ВИ ќе значи следното — краткорочно, САД ќе имаат повеќе агилен развој и предност; но долгогодишно Европа би можела да искористи својата регулаторна и законска рамка како конкурентна предност, ако се позиционира како „доверлив и сигурен“ хаб за ВИ.

Проект: Stargate LLC (соработка меѓу OpenAI, Oracle Corporation и SoftBank Group)
Инвестиција: околу 1,1 милијарди американски долари за првата фаза во Абилин, Тексас (извор: Business Insider). Карактеристики: Кампусот зафаќа површина од 405 хектари (или околу 4 квадратни километри).

Инвестиции

• NVIDIA најави дека ќе вложи до US$ 100 милијарди во OpenAI за изградба на дата-центри и инфраструктура за ВИ, со минимално искористување на 10 гига­вати (GW) моќност. findem.ai+3Investopedia+3OpenAI+3

• Група инвеститори предводена од BlackRock, Microsoft и NVIDIA купува оператор на дата-центри – Aligned Data Centers – во зделка вредна US$ 40 милијарди. JD Supra+1

• Во САД, големите технолошки компании (Microsoft, Alphabet, Meta, Amazon) најавуваат капитални издатоци од приближно US$ 370 милијарди само за 2025 година во областа на дата-центри и инфраструктура. WIRED

• Инфраструктурната експанзија се шири и надвор од САД, како што покажува проектот „Stargate LLC“ (со учество на OpenAI, SoftBank, Oracle и др.) – кој планира до US$ 500 милијарди инвестиции во следниот период. Wikipedia+1

Регулатива, етика и глобални хабови

1. Регулатива

• Европската комисја (ЕК) кон крајот на минатата година предложи значајни измени во рамката за заштита на лични податоци, кои имаат директни импликации за употребата на податоци при тренирање на ВИ-модели. Предложените измени се:

• Прецизирање на дефинициите за „осетливи податоци“ — односно ќе се дефинира поточно што спаѓа во категоријата и кога може или не може да се користи за тренирање ВИ.

• Повик за поголема слобода („исклучоци“) во користењето на податоци за ВИ-модели, но под појасни услови и контроли.

• Зголемена транспарентност и права за лицата чији податоци се користат — т.е. контролата не се укинува, туку се затегнува во смисла на поголема одговорност.

Со други зборови: правилата не се „олабавуваат“ значајно, туку се прават построги, но и попрецизни.

Ова значи дека секој кој се бави со проекти за ВИ-модели треба навреме да размисли за класификација на податоци, заштита на правата на лицата, и документација за употребата на податоци.

Инвестиција/пазар: Според анализа, до 2030 година глобално ќе се инвестираат приближно US$ 7 трилиони во дата-центри, при што повеќе од 40 % од таа сума ќе отиде во САД. McKinsey & Company. Карактеристики: САД доминираат во хиперскалирани капацитети – пример: Северна Вирџинија има инсталирана капацитет приближно 4.000 MW.

2. Етика и корпоративна одговорност

Во меѓународен контекст, UNESCO, заедно со мексиканската CANIETI и поддршка од Microsoft, лансираа модел за етичка и одговорна употреба на ВИ. Моделот е наменет за компании во Мексико, но го означува растечкиот приоритет на корпоративната и глобалната одговорност во ВИ развојот. Во суштина: не само „што можеме да направиме“ со ВИ, туку „како ќе го направиме“.

Глобални хабови

• Заливскиот регион и Блискиот исток (на пр. Саудиска Арабија) се појавуваат како нови хабови за ВИ-инвестиции — настојувајќи да привлечат гига-центри, приватен и јавен капитал, и глобални компании.

• Тоа значи дека глобалната распределба на инфраструктурата се шири: не само САД и Европа, туку и нови региони ќе имаат улога.
  Ова носи нов предизвик: геополитичките импликации на ВИ-инфраструктурата (каде се лоцирани центри, кој контролира серверски капацитет, енергија, ланци на снабдување) стануваат важен дел од стратешките размислувања.

Работни места и социјални импликации

Еден често занемарен аспект е влијанието на ВИ-инфраструктурата и автоматизацијата врз работните места

• Иако големите дата-центри и ВИ инфраструктурни вложувања се претставуваат како генератори на работни места, студија покажува дека пример за дата-центар во Абилејн, Тексас, при изградба имал околу 1.500 градежници, но кога ќе се заврши, вработувањето ќе биде само околу 100 постојани вработени. The Wall Street Journal

• Од друга страна, истражување на Корнел универзитеот покажува дека приближно една третина од вработените во САД се „високо изложени“ на автоматизација преку ВИ-технологии. arXiv
  Тоа значи — инфраструктурните вложувања не гарантираат пропорционален број работни места, а автоматизацијата може да ги засегне традиционалните работни активности.

3. Примена во индустријата и трансформација на процесите

Еден од интересните трендови е како ВИ агенти (AI agents) веќе го менуваат начинот на работа на традиционалните тимови и процеси. На пример, пишувањето код, работењето во рамките на ‘агилни’ методологии, па дури и распределбата на улоги — сите се преформатираат под влијание на ВИ-агенти.
Тоа има практични импликации: за компаниите значи дека ВИ не е дополнителна алатка, туку ќе стане интегриран дел од процесот, што носи и предизвици — како управување, контрола, и адаптација на организациите.

4. Отпор: ВИ како „поддршка“ на отпорот

Во Вели­ката Британија се појави предупредување дека ВИ алатките би можеле да го забават процесот на урбанистичко планирање. Платформи кои автоматски го скенираат проектот, го анализираат општественото мислење и генерираат приговори — го прават процесот побавно и потенцијално го блокираат. The Guardian.

5. Голем индустриски собир и меѓународни импликации

Во Хонг Конг беше отворен самитот GBA International Artificial Intelligence and Robotics Summit 2025 под мотото „Empowering Resilient Industries through Embodied AI“. Учествуваа експерти од јужна Кина, Швајцарија, Германија, Италија, Јапонија, Кореја и др. Самиот слоган и составот на учесници покажува дека ВИ + роботиката стануваат јасен дел од индустриската стратегија — опфаќајќи производство, автоматизација, синџирот на набавки снабдна ланца и глобална конкурентност.

6. Нов жаргон, нова реалност

Во врска со тоа колку ВИ пенетрира во секојдневието на технолошката работа е појавата на термин „vibe coding“ - кој го опишува трансферот од рачно кодирање кон парадигма каде програмерите користат природен јазик и агентски системи за генерирање кода. WebProNews
Тоа е сигнал дека иднината на развојот ќе го диктираат не само машините, туку и начинот на комуникација со нив - повеќе разговор, помалку кодирање.

Што значи ова за нас?

1. Крај на „лабава“ регулатива — Додека порано ВИ-иновациите се случуваа брзо и без многу контрола, сега регулаторите настапуваат агресивно. Ако работиш или ќе работиш со ВИ, треба да имаш предвид: податоците, транспарентноста и етичкото дизајнирање ќе станат дел од „инфраструктурата“ на проектите.

2. Примена и концепт — Од фаза на истражување, ВИ сега навлегува во операции: индустрија, индустријален роботик, агентски системи и софтвер за процеси. Тоа значи дека компаниите кои ќе го адаптираат рано ќе имаат предност — но и ќе се соочат со организациски предизвици.

3. Нови типови ризици — Не само хипотетички (како „суперагент“), туку конкретни: застој на процеси (како со планскитете одобренија во Велика Британија), регулаторни импликации, етички прашања, дури и медиумски и правни импликации.

4. Времето до „масовна ВИ“ се намалува - И не само технички: термините, алатките, очекувањата се менуваат брзо. Ако секојдневната работа од програмерите, инженерите, па и менаџерите, ќе вклучува комуникација со ВИ-агенти и „vibe coding“, тогаш моќта на адаптација ќе биде клучна.

Локален импакт — Иако овие вести доаѓаат главно од глобални центри, ефектите се и за регионот (Западен Балкан). Ако некој навистина планира бизнис модел (дизајн, обуки и сертификации на емисии, на пример) — треба длабоко да размисли како ВИ ќе го влијае на индустријата, регулативата и дигиталната инфраструктура во регионот.

ВИ агенти: новата рамка на апликација

Еден од најдинамичните сегменти е развојот на „агентски“ системи — каде ВИ не само што одговара, туку планира, одлучува и дејствува. Еве пет актуелни новости:

1. Google Cloud – лансираше шест нови агенти за податоци, инженеринг и миграција на податоци.

2. Amazon Web Services (AWS) – претстави платформа „AgentCore“ за развој и управување со агенти на хиперскала.

3. Ericsson – развива „Telco Agentic AI Studio“: агенти за телекомуникациски апликации (OSS/BSS).

4. Индустриски анализи потврдуваат дека 2025 година ќе биде „годината на агентите“ и дека реализацијата ќе зависи од тоа колку добро организациите ќе ги контролираат ризиците (хајп vs реалност).

5. Корпоративни случаи покажуваат дека агенти веќе се имплементираат, но со значајни предизвици: „халуцинации“ (неверодостојни одговори), високи трошоци, сигурносни прашања.

Заклучок

Во контекст во кој технологиите напредуваат побрзо од законодавството, инфраструктурните инвестиции експлодираат, а автоматизацијата се шири низ различни сектори — наметнувањето на ВИ е трансформација. Не е само на алатка, туку на начин на работа, организација и глобални структури.

Клучните точки:

• Инфраструктурата (чипови, дата-центри, енергија) станува составен дел на ВИ-екосистемот — не само моделите.

• Регулаторната рамка се зацврстува – не како бариера, туку како неизбежен дел од стратегијата.

• Работните места ќе се преформатираат — не само во број, туку во тип, улога и организација.

• Агенти-ВИ се веќе реалност — и оние кои ги игнорираат ќе заостанат.

• Глобалната географија на ВИ-инфраструктурата се проширува — нови региони и геополитички играчи стануваат релевантни.

Јасно е дека сме во раната фаза на масивна трансформација: не само нов модел, туку нов начин на развој и употреба на ВИ-системите.